Миний блог

Хакерын мэдлэг

Kirden — Wed, 16 Jun 2010 18:22:05 GMT

Хакер болохын тулд юуг зайлшгүй мэддэг байх ёстой вэ?

Вэб хуудсыг ямар аргаар, хэрхэн хакерддаг тухай, түүнээс хэрхэн хамгаалж болох тухай энгийнээр тайлбарлая...

Эдгээр аргуудын тухай нарийвчлан заахгүй, зөвхөн юу вэ? гэдгийг нь тайлбарлаад орхих болно. Хакер болохоор сурч эхлэхэд насны хязгаар гэж байхгүй бөгөөд таны авъяас, хөдөлмөр хоёроос чинь бүх зүйл шалтгаална.

Маш олон төрлийн программууд ( tools ) байдаг ба эдгээрийг анх системийнхээ алдааг хянах зорилготой бүтээдэг болон аливаа юмыг сайн муугийн алинаар нь ч ашиглаж болдгийн тод жишээ юм.

Гэхдээ бусад хүний бичсэн бэлэн программ ашиглаж байгаа хүн программыг бичсэн хүнээс ямагт нэг болоон нэлээд хэдэн алхмын хойно явдаг гэдгийг санах хэрэгтэй. Иймд дотор нь чухам юу болоод байгааг сайн мэдэж байвал ирээдүйд чамд өөрт чинь л хэрэг болно.

Хакер болохын тулд дараах зүйлсийг зайлшгүй мэддэг байх ёстой!

1. Хэрэв ямар нэг программчлалын хэл мэдэхгүй бол Python хэлнээс эхлэх хэрэгтэй. Дараагийн сурах хэл бол С болон С++ хэл, Python хэлнээс илүү чадварлаг бөгөөд сурахад ч гайгүй. Энэ бол зөвхөн үндсэн шалгуур ба хэрэв сайн Хакер болъё гэвэл программчлалын олон хэл мэддэг байх хэрэгтэй. С хэл нь доод түвшний хэл учир цаанаа яг юу хийгээд байгаа нь харагддаг. Харин JAVA дээр цаанаа юу болоод байгаа нь ч мэдэгддэггүй. Нөөцөлсөн зайгаа хүртэл устгасан үгүй нь мэдэгддэггүй хэл шүү дээ! Гэхдээ программ бичихэд илүү хурдан учраас сурахад илүүдэхгүй. С/С++ хэлийг сайн мэддэг хүнд бол эдгээр хэлнүүдийг сурахад хэдхэн хоногийн л ажил болох байх. Мөн Хакеруудын сурах нэг хэл бол LISP программчлалын хэл юм.

2. UNIX үйлдлийн ситемийн үндэс. Ер нь бол Windows, Linux хоёрыг нэг зэрэг компьютер дээрээ суулгаад суралцаад бай. Мөн Linux хэрэглэгчдийн холбоо энэ тэрд элсвэл бүр ч зүгээр.

3. Бас нэг сурах ёстой хэл байгаа, гэхдээ программчлалын хэл биш шүү. Олон улсын хэл English. Гэхдээ Орос юмуу Герман хэлний аль нэгийг мэддэг байхад зүгээр. Эдгээр хэл дээр Хакерын тухай ном, формууд зөндөө байгаа.

4. ТСР/ IP яаж ажилдгийг мэддэг байх зайлшгүй шаардлагатай.

5. Интернэтийн үндэс, түүн дээрх янз бүрийн үйлчилгээнүүд. ( DNS, FTP, HTTP, SSH, Telnet гэх мэт )

6. Хамгаалалтын талаарх бага зэрэг мэдлэг. ( Firewall, Proxies, Packetfilter гэх мэт )

7. Хамгийн сүүлчийн хэрэгтэй зүйл бол Хакерын сэтгэхүй. Хааяа нэг Underground Warez Forum-уудаар зочилж байгаарай. "Онгироо сагсуу хүн олигтой Хакер болдоггүй" гэж Элит хакерууд хэлдэг юм байна лээ. Хүний анхаарал хэзээ ч битгий татаж бай гэсэн үг байж болох юм.

Чи үнэхээр сайн Хакер болъё гэж шийдсэн бол дараах зүйлсийг бас мэдэх хэрэгтэй: Visual Basic & Visual Basic .NET, VBScript, ASP, ActiveX программчлал, OCX ба DLL контрол, HTML (вэб яаж хийдэг тухай), JavaScript, PERL, Batch программ (DOS орчны программ), PHP, Shell Script. Бас өөрийн гэсэн Remote Admin Tools (RATs) хэрэгтэй. Мөн порт хаяг, IP-г мэддэг болох хэрэгтэй. Proxy сурах хэрэгтэй, яаж anonymous байх тухай. FTP, Telnet, encryption, хоёртын тооллын систем, арванзургаатын тоолын систем, ASCII, Unicode, Хэш-ийн тухай юунд, яaж ашигладаг тухай.

Python, Perl хэл болон Java, C/C++ хэлний тухай дараа дараагийн удаад тайлбарлах болно.

Кракер гэж хэн бэ?

Kirden — Wed, 16 Jun 2010 17:15:26 GMT

- Кракер гэж хэн бэ? -

Кракерууд ( Cracker ) бол Хакерын мэдлэгээ муу зүйлд хэрэглэж бусдын компьютерт нэвтрэх, устгах эсвэл сүлжээг хорт муу санааны үүднээс ашигладаг хүмүүс юм. Гэхдээ Монгол улсын нөхцөлд одоогоор Кракерууд буян болж байна. Яагаад гэвэл Монголчууд бидэнд Microsoft Office, Microsoft Windows XP зэрэг программын оригинал хувилбарыг худалдаж авах мөнгө байхгүй учраас Хямд үнэ буюу 1 CD бичих үнээр л олж авахад тус болж байгаа юм.

Жишээ нь: AutoCAD программ анх гарахдаа 2000$ байсан. Бид 2000$-р нэг Диск авч хүчрэхгүй, тэгээд мөнгө хүрэхгүй юм чинь гээд AutoCAD программыг хэрэглэхгүй байлтай биш дээ. Ийм үед л нөгөө Кракерууд тус болж байгаа юм л даа.

Хэдий тус болж байгаа ч Кракерууд бол муу хүмүүс юм. Хүний хийсэн бүтээлийг үнэ цэнэгүй болгодог, зохиогчийн эрхийг хамгийн их зөрчдөг хүмүүс. Иймд Монголын Программистуудын хийсэн бүтээлийг битгий л кракдаж үзээрэй. Угийн Монголчууд үнэтэй программ худалдаж авч сураагүй хүмүүс учраас жинхэнэ үнээр нь одоо л худалдаж авч сурах хэрэгтэй байна. Үгүй бол нөгөө Монгол улсын Мэдээлэл технологийн ирээдүй гэж 1000 яриад ч нэмэргүй шүү дээ!

Анх Speaker компаны гаргасан Ангууч программыг 70 мянга орчим төгрөгөөр зарахад, ямар аймаар үнэтэй юм бэ гэж олон хүмүүс бухимдаж хүлээж авсан. Программ хийхэд хичнээн их хүч хөдөлмөр, мөнгө ордогийг мэдэхгүйгээс л тэр. Одоо хүмүүсийн сэтгэлгээ арай л дээр болсон юм шиг санагдаж байна.

- Хакер гэж хэн бэ?-

Kirden — Mon, 14 Jun 2010 20:33:56 GMT

- Хакер гэж хэн бэ?-

Хакерууд бол компьтерын систэм дэх алдаа, нууцлалыг сонирхон судалдаг хүмүүс юм. Түүнийг илүү сайжруулж, хамгаалах арга замыг үргэлж эрэлхийлэх дуртай байдаг. Хакерууд Интэрнэтийг өргөжүүлж, UNIX үйлдлийн системийг одоо бидний хэрэглэж байгаа хүртэл хөгжүүлсүн юм.

Нөгөө талаар вэбд ( систэмд ) зөвшөөрөлгүй нэвтрэхийг хакэрдах гэж хэлж болно. Олон хүмүүс Хакеруудыг сайн хүмүүс, Кракеруудыг муу хүмүүс гэж ойлгодог нь ташаа ойлголт юм. Хакерууд заримдаа Кракеруудаасаа ч илүү муу зүйлийг хийх нь элбэг байдаг. Яагаад гэвэл мэдлэгийн хувьд Хакерууд нь хэзээд Кракеруудаас илүү бөгөөд хэрэв нэгэнт л илүү мэдлэгтэй юм чинь тэр мэдлэгээ муу зүйлд зарвал яахыг та ойлгож байгаа байх. Харин Кракерууд бол хэзээд муу хүмүүс байдаг гэж ойлгоход ер нь бол болно.

Хакерыг яаж таних вэ? Хамгийн сайн Хакер хэн бэ? гэж хүмүүс дандаа л асуудаг. Хамгийн Сайн системийн Админ бол Хамгийн Сайн Хакер юм бол уу? Яагаад гэвэл Системийн Админууд өөрсдийн хийсэн юмаа хакердуулахгүйн тулд өөрөө өөрийнхөө системийн алдааг хайдаг. Тэгсээр байгаад Сайн хакер болчихдог. Гэхдээ бусад хүмүүс Сайн хакер гэж ярьдаггүй бөгөөд Elite Hacker гэж нэрлэж заншжээ.

Яаж Элит Хакер болох вэ? гэсэн асуултад доорх шүлгийг зориулъя.

To follow the path:

Look to the master,

follow the master,

walk with the master,

see through the master,

become the master.

Энэ шүлгийг санаатайгаар орчуулалгүй тавьсан бөгөөд хэрэв Хакер болъё л гэж бодож байгаа бол Англи хэлний мэдлэг, Java прогмачлалын хэлний мэдлэгээс илүү чухал гэдгийг мэдэх хэрэгтэй.

Хүн эхлээд эвдэж сурдаг, дараа нь засаж сурдаг гэсэн нэг үг байдаг. Вэбийг хакердах гэж байгаа хүн довтолгооны ганц л арга мэддэг байхад хангалттай бол харин үэбээ хакердуулахаас хамгаалж байгаа хүн бүх аргийг мэддэг байх хэрэгтэй байдаг. Иймээс Сайн Системийн Администратор болоход хэр их хөдөлмөр орох нь харагдаж байгаа байх.

Битгий шантраарай, битгий залхуураарай!

- Хакеруудын ангилал -

Хакеруудыг дотор нь Цагаан хакер ( White hat ), Саарал хакер ( Grey ), Хар хакер ( Black hat ) гэж 3 ангилдаг бөгөөд яагаад ингэж ангилах болсныг тайлбарлая.

Цагаан хакер: Сайн санаат хакер гэж ойлгож болно. Хэрэв Цагаан хакер вэбээс ( систэмээс ) ямар нэг алдаа буюу нүх олбол энэ тухайгаа тухайн вэбийн Админд нь мэдэгдэж засуулах буюу өөрөө засах аргийг нь хэлж өгдөг. Цагаан хакерууд нь файлыг устгах, ямар нэг мэдээлэл хулгайлах зорилгоор ашигладаггүй.

Хар хакер: Нэрнээс нь хараад л та шууд ойлгож байгаа байх. Товчхондоо бол Цагаан хакерын яг эсрэг нь. Хүний юманд нэвтэрч ороод устгаад, зугаагаа гаргаж явдаг хүмүүс.

Саарал хакер: Дээрх 2-с аль альнийх нь шинж чанарыг агуулсан хүмүүс. Хааяа устгаад л, хааяа засаад л. Ихэнх хакерууд энэ төрөлд ордог.

Newbie: Хэрэв та дөнгөж шинээр сурч эхэлж байгаа бол танд энэ нэрийг өгөх нь дээ.

Дээр нь бас нэг Хакерын төрөл байдаг нь Script Kiddies буюу Script Weenies юм. Эдгээр нь хакердах талаар ямар ч мэдлэггүй байж болох бөгөөд Хакеруудын хийсэн бэлэн Програмуудыг ( tools ) ашиглаад өөрөө ч мэдэлгүй хакердчих тохиолдол байдаг.

Дараагийн удаад би та бүхэнд Кракер гэж хэн болох талаар танилцуулнаа!

Жонон

Kirden — Mon, 14 Jun 2010 18:00:38 GMT

Та үндэснийхээ хөгжмийн зэмсэг болон түүгээр бүтсэн уран бүтээлийг хэр сайн мэддэг болон сонсдог вэ? Тэгвэл сүүлийн үед Монгол улсад маань шинэ залуу хамтлагууд ихээр гарах болсны нэг хэсэг нь Алтан ураг, Жонон гээд хамтлагууд юм байна. Тэд Монгол үндэсний хөгжмийн зэмсэгээр, орчин үед уялдуулан эгшиглүүлж, залуусыг байлдан дагуулж байна. Хэрвээ та үүнийг сонсоогүй, дуулаагүй бол одоо сонсох цаг чинь нэгэнт болсон юм шиг байна. Танд таалагдвал сэтгэгдэл үлдээнэ биз дээ!

Хайртыгаа баярлуулаарай!

Kirden — Sat, 12 Jun 2010 18:26:08 GMT

Та єєрийн хайртдаа доорх мэнчилгээ болон шvлэгнvvдээс заавал нисгээрэй! Та түүндээ хэр хайртай гэдгээ илэрхийлж, доорх үгсээс илгээвэл, танд хайртайгаа улам илvv мэдэрч тань руу заавал залгана гэдэгт итгэлтэй байна. Чат, и-мэйл, мессенжер, sms гээд хvссэн хэлбэрээрээ ашиглаж болно. Хэрвээ хайрт чинь яг одоо дэргэд чин байвал, шууд хэлсэн ч болно ш дээ! Таныг хайр дурлалын охин тэнгэр ивээх болтугай...

-Энэ л зєєлєн бороо ганцхан чамд жаргалыг илгээх

Энэ л дэлхийн жам ёсоор ганцхан чамайг би хайрладаг

-Vvр шєнєєр зvvдэлж сэрсэндээ

Vvрдийн хайрыг чамдаа єгсєн ч харамсахгvй

-Зvгээргvй хайр биднийг эрхлvvлж

Зvггvй жаргалд гvнзгий автуулж

-Хайрт хань минь чи харанхуйг гийгvvлэх гэрэл минь болж

Хан буурал хорвоог туулах тvшиг минь болж яваарай

-Ухаарал хайрласан урмын vгэнд чинь би дуртай

Урдаас минь ширтэн инээмсэглэхэд чинь би дуртай

-Бундад навчисаа гээж модод нvцгэрэх цагаар

Бурхан надад чамайг хайрла гэж илгээсэн юм

-Алдрайхан намайг аз жаргалаар гэрэлтvvлээч

Амьдралын минь алтан нар чи минь билээ

-Єєрийн чинь л дэргэд би бvтэн байдаг

Єхєєрдєм хєєрхєн чамдаа хязгааргvй их хайртай

-Дурлалын тэнгэрт чи миний нар

Дурсгалын дэвтэрт чи миний шvлэг.

Чамайгаа чанга тэврэн vнсье.

-Vнэхээр би чамайг хайрлахгvй байж чадахгvй нь

Vзэсгэлэн тєгєлдєр байдалд чинь дурлахгvй байж чадахгvй нь

-Санаа сэтгэлийн минь мєрєєдєл болсон

Сайхан чамдаа би хайртай

-Хайрлаж дурласан миний хайр

Хорвоод хосгvй миний хайр

-Тэмvvлэх зvрхнийхээ цохилтын тоогоор

Тэнгэрлэг чамдаа хязгааргvй хайртай

-Ариун хайр янагийн аялгуунд уярах гэж

Анхны бороо сvvлийн цастай хамт чи минь наддаа ирсэн билээ

-Чамайгаа би сэтгэлдээ гал бутартал хайрлахсан

Сэм сэмхэн гуниглаж хайрлахсан

-Єєдєєс гэрэлтэх харцыг чинь мартахгvй

Єєр ийм сайхан нvдийг би мэдэхгvй

-Зvйрлэшгvй ачтай чи минь зvйрлэшгvй ариун сэтгэл билээ

Зєнгєєрєє учирсан хань билээ

-Саадгvй амьдралын чинь тvшиг нь би байхсан

Сайхан чинийхэээ дэргэд vvрд би байхсан

-Алдрайхан намайг аз жаргалаар гэрэлтvvлээч

Амьдралын минь алтан нар чи минь билээ

-Сайн уу? Би мессеж (и-мэйл)байна.

Миний даалгавар бол танд хамгийн энхрий vнсэлтийг дамжуулах

-Би яагаад чамайг ингэж их хайрладгийг мэдэх vv?

Яагаад гэвэл єєрєєр ерєєсєє болохгvй байна.

-Сайн уу нархан минь? Гадаа гудамжинд цас орж хvйтэн салхи vлээж байна.

Сэтгэлээ нээгээч.

-Би чиний зvрх сэтгэлийг хулгайлахаар ирсэн хулгайч мессеж байна...

-@}--}}-- Чамдаа зориулсан цахим сарнай

-Би чамдаа бvхий л хайр дурлалаа илгээмжээр явуулахыг хvссэн боловч шууданч хэтэрхий том байна гээд авсангvй.

-Хэрвээ надад чамгvйгээр амьдрах мєнхийн амьдралыг санал болговол би чамтай єнгєрєєх ганц хормыг сонгоно.

-Тэнд мессежээр (и-мэйлээр) цахим vнсэлт ирлээ. Утсаа зvрхэндээ наагаарай. vvнийг 7 удаа давтана уу.

-Би чамдаа нэгэн гайхамшигтай хєєрхєн, энхрийхэн, ухаалагхан бас хєгжилтэй зvйл явуулах гэсэн боловч би утасныхаа (компьютерийнхаа) дэлгэцэнд багтсангvй.

-Хэрвээ уйтгар гуниг чамаас холдохгvй

Хэрвээ ганцаардал хажууханд чинь байвал

Хорвоо ертєнцєд хэн нэгэн чамайг

Хайрлаж байгааг санаарай.

-Анхаар!!!

Энэ бол аюултай вирус!

Энэ вирус миний мессенжер луу нэвтэрч ороод хамгийн хєєрхєн, эелдэг, ухаантай хvнийг сонгоод

Энэхvv хайрын вирусыг илгээжээ.

-Би нохойноос дээр ш дээ

Намайг салхилуулаач

-Бурхан охин тэнгэрvvдэд далавч тарааж єгсєн боловч чамд єгєєгvй.

Хамгийн хєєрхєн охин тэнгэрээ алдахыг хvсээгvй биз.

-Хэрвээ хэзээ нэгэн цагт нэг хєгшин сахалтай євгєн гэрт чинь дайрч орж ирээд чамайг уутанд хийгээд хаашаа ч юм авч явбал битгий гайхаарай.

Би євлийн євгєнд шинэ жилээр чамайг бэлгэнд авахыг хvссэн юм.

-Чиний дэлгэцэн дээр гарч буй энэ єчvvхэн vсэгнvvдээр єєрийнхєє агуу хайрыг илчэлж байна.

-Анхаар! Та хайраар бvслэгдсэн. Бууж єгєхийг шаардаж байна.

-Хэрвээ бурхан надаас юу болохыг хvсч байна гэж асуувал би чиний нулимс болохыг хvсэж байна.

Чиний арьсанд чинь хvрч хацрыг чинь даган урсаж уруул дээр чинь vхэхийг хvсэж байна.

-Миний мєрєєдєл бодит амьдралтай учрах тэр л агшинд миний амьдралд чи ирсэн юм.

-Vvрэн телефоны оператороос(Энэ Билл Гейтс) ярьж байна.

Хайртай хvндээ мессеж(и-мэйл) явуулахгvй бол утсыг(компьютерийг) чинь 2 сарын 14-нд салгах болсныг мэдэгдье.

-Тэнгэрийн уудамд хэдэн од

Тэнгисийн гvнд хэдэн чулуу байна

Тvvнээс илvv халуухан vнсэлтийг

Чамдаа нисгэе.

-Миний утас руу(компьютерт) диваажингаас залгаж(и-мэйл ирж) байна.

Хамгийн хєєрхєн охин тэнгэр нь алга болчихжээ.

Гэхдээ би чамайг барьж єгєєгvй шvv.

-Намайг зvрхэндээ цоожлоод тvлхvvрээ залгиач.

-Энэ хорвоо ертєнцийн хувьд чи ердєє хэн нэгэн...

Харин хэн нэгний хувьд чи єєрєє хорвоо ертєнц.

-Таны vйлчилгээний хугацаа (интернэтийн эрх ) 2010-02-14 –нд дууссан тул хайртай хvндээ мессеж(и-мэйл) явуулж хугацаагаа сэргээнэ үү!

-Инээмсэглээрэй!

Инээмсэглэл бол би чиний уруулыг хайрлах 2 дахь шалтгаан.

-Би ид шидтэн байна.

Гэхдээ "Чамгvйгээр уйдахгvй байх” гэдэг илбэ минь ажиллахгvй байна.

-Чи анхны харцаар дурладаг гэдэгт итгэдэг vv?

Эсвэл би ємнvvр чинь дахиад нэг єнгєрєх v.

-Анхаар утсанд(компьютерт) бємбєг байрлуулсан байна.

Хэрвээ та 15 секундын дотор над руу залгаад хэзээ уулзахаа хэлэхгvй бол дэлбэрнэ шvv.

-Амттайхан сэрvvлэг захиалсан уу?

Хvлээж авсан бол гарын vсгээ зурна уу.

-Би амьдралдаа хайртай учир нь, нэг хэсэг нь

Би чамд хайртай.

Учир нь чи миний амьдрал.

Єглєєний цайгаа уусайнгvй чамайг бодлоо

Єдрийн хоолоо идсэнгvй чамайг бодлоо

Орой ч хоолоо идсэнгvй чамайг бодлоо

Шєнє нойр хvрдэггvй ХООЛ идмээр байна...

-Чи юу гэж бодоод байна?

Чи єєрийгєє бvхнээс илvv, чиний тухай би vргэлж боддог, чамтай эн зэрэгцэх хэн ч vгvй чи миний амьдралын утга учир гэж бодож байна уу?

Тэгвэл чи зєв бодож байна.

Би чамд ухаангvй дурлажээ...

Цэргийн бодол 32 жил

Kirden — Wed, 09 Jun 2010 17:15:35 GMT

Тэртээх 1978 онд анх зохиогдсон Цэргийн бодол дууг ХУРД хамтлагийн залуусын ууган ах болох Д.Ганболд нь зохиосноор тухайн vедээ цэргийн ангиудын дунд дуулах дуртай дууны нэг болж байжээ. 1993 онд ХУРД хамтлагийн дvv нартаа Цэргийн бодол дууг дуулуулах санал тавьснаар, eдгee хeгжмийн ертeнцeд мeрee гарган, ард тvмний сэтгэлийг хeглeж, дуулах дуулуулах дуртай дуу болсоор 32 жил болж байна.

Дууны үг- БҮСГҮЙ МИНЬ-Хурд Хамтлаг

Kirden — Wed, 09 Jun 2010 17:07:38 GMT

БҮСГҮЙ МИНЬ

Эрхлээд ханадаггүй зүрхийг чинь яалтай

Энхрий цайлган бүсгүй минь

Энгэрийн чинь үнэрийг мартаж чадамгүй

Энэ л насаараа би үгүйлж явах нь дээ

Ээ дээ, миний энхрий

Эелдэг дөлгөөн бүсгүй минь

Дутуу орхисон жаргалаа

Дуугаараа л би чинь нөхөж явах нь дээ

Асгараад тогтдоггүй нулимсыг чинь яалтай

Амьдрал даасан бүсгүй минь

Алхааг чинь хүртэл мартаж чадамгүй

Ариухан дурлалдаа шатаж явах нь дээ

Ай даа миний энхрий

Аялгуу болсон бүсгүй минь

Амсаад ханаагүй жаргалаа

Аялгуут дуугаараа нөхөж явах нь дээ

Амсаад ханаагүй жаргалаа

Аялгуут дуугаараа нөхөж явах нь дээ

Хоргодоод холддоггүй зүрхээ би яалтай

Хожимдиж ирсэн бүсгүй минь

Харцаа хүртэл нууж хайрласан

Хатуухан тавиландаа гансарч явах нь дээ

Интернетийн эдгээд болон товчилсон үг хэллэгүүд

Kirden — Fri, 04 Jun 2010 18:52:26 GMT

Интернетэд этгээд болон товчилсон үгс их байдаг. Үүнийг "internet slang" гэх ба та бид их бага хэмжээгээр хэрэглэдэг шүү дээ. Хичнээн мундаг англи хэлтэй байлаа гээд зарим үгсийг ойлгохгүй байх жишээтэй. LOL, WTF, OMG гэх мэт үгсийг бол хараад гадарлаж байвч AFAICR,CMIIW,IYKWIM гээд арай урт болоод ирэхээр ойлгохгүй хүндрэлтэй байгаа биз. Тэгэхээр интернетийн ямар ямар товчилсон үгс байдаг, мөн ямар утгатай болохыг хамтдаа мэдэцгээе. Мэдээж хэрэг бүх үгс байхгүй л дээ. Зөвхөн өргөн хэрэглэгддэг гэсэн үгс байгаа. Манай сайтад л гэхэд 1ST гэх үг их моодонд ороод байгаа шүү дээ. Мөн T1,SDA,MDK,SOSA гээд Монголын интернет хэрэглэгчдийн зохиосон бас нэгэн "internet slang" бас байнаа байна. Энэ Аа тийм бас тэр 3 st гэж бичдэг хүмүүс энэ мэдээг нэг хараад авахад илүүдэхгүй байх хэ хэ

2 - too эсвэл to - угтвар , би ч гэсэн гэх мэт үгэнд хэрэглэнэ
4 - For / for you- 4 u/ гэх мэт
10q - Thank You - Баярлалаа

А
AAF - As a Friend - Найзууд шиг
ADIH - Another Day In Hell - Өөр нэгэн хүндхэн өдөр
ADIP - Another Day in Paradise - Өөр нэгэн сайхан өдөр
AEAP - As Early As Possible - Аль болох эрт
AFAICR - As far as I can recall / remember - хэзээ санана тэр үедээ
AFAP - As Far As Possible - Бүхий л боломжоороо
ASL эсвэл A/S/L - Age / sex / location - нас хүйс байрлал
ASLP эсвэл A/S/L/P - Age, sex, location, picture - нас хүйс байрлал зураг
ATM - At the moment - Яг энэ мөчид, энэ үед

В
B2B - Business to Business - Бизнэсээс бизнэс буюу хувь хэрэглэгчээс илүүтэйгээр байгууллагат төвлөрөх
B2C - Business to Customer - хэрэглэгчдэд төвлөрсөн бизнэс
B4 - Before - Өмнө
BBIAB - Be back in a bit - Удахгүй холбогдоё
BFF - Best Friends Forever - Сайн найзууд үүрд хамтдаа
BFN - Bye For Now[2 - Одоохондоо баяртай
blog - web log or an online journal - Онлайн сэтгүүл, веб бичлэг
BTW - By the way - Дашрамд хэлэхэд

C
CMIIW - Correct me if Im wrong - Буруу байвал зөв болгож засаарай
crapplet - A poorly written computer application - Тааруухан бичигдсэн компьютер програм
CU - See you (later) - дараа уулзая
CYA - See ya, Cover Your Ass - Баяртай, мэргэжлийнхэн хэрэглэдэг баяртай гэсэн утга

D
D/L - Download - Таталт
DND - Do not disturb - Битгий саад бол

E
EOF - End of File - Файлын төгсгөл
EOM - End of Message - Мессежийн төгсгөл
EOL- End of Life. Device or hardware that is at the end of its productlife cycle. End of Line - Амьдралын төгсгөл эсвэл бүтээгдэхүүний буюухардверийн амьдралын мөчлөгийн төгсгөл
ETA - Estimated time of arrival - Ойролцоогоор очих цаг

F
FAQ - Frequently Asked Question(s) - Байнга асуугддаг асуултууд
FOAF - Friend of a friend - Найзын найз
FTFY - Fixed that for you - Үүнийг засчихсан
FYI - For your information - Мэдээлэлд тань

G
GG - Good game - Сайн тоглолоо
GL - Good luck, used before commencing a game - Амжилт хүсье, тоглоом эхлэхээс өмнө хэрэглэдэг
GMTA - Great minds think alike - Ухаантай хүмүүс ижил байдлаар сэтгэх, бодох

H
HAND - have a nice day - Өдрийг сайхан өнгөрөөгөөрэй.
HF - Have fun - Хөгжилтэй байгаарай
haxor or H4x0r - Hacker - Хакер
hit- Веб серверт хийсэн шаардлага , интернэт хайлтын үр дүн, Веб хуудасачааллаж байна. Энэ нь вебхуудсын зочилогч гэдгээс өөр юм
home page - Веб хуудасны эхлэл хуудас, техникийн нэр нь "index"
hot list - Нээлттэй боломжтой URL-уудын цуглуулга, заримдаа текст файлууд боломжтой байдаг.
HTH - Hope this / that helps - Энэ туслана гэдэгт найдаж байна.

I
IBTL - Түгжигдэхээс өмнө
IDK - I dont know - Мэдэхгүй
IONO - I dont know - Би мэдэхгүй
IWSN - I want sex now - Би яг одоо секс хүсэж байна
IYKWIM - If you know what I mean - Хэрвээ чи миний юу гэснийг мэдэж байгаа бол
Information superhighway - The Internet (AKA: I-way, infobahn) - Интернэт

J
JAS - Just a sec - Түр хүлээгээрэй
JK or j/k - Just kidding, or joke - Зүгээр л тоглосон юм аа, хошигнол

K
k or kk - OK - тэгье, болж байна
KISS - Keep it simple stupid - энгийн тэнэгээр нь хадгал
KOS - Kill on sight - Харангуутаа устга
KTHX - OK, thanks - Тэгэлгүй яахав, баярлалаа

L
lag - Интэрнэтийн хурд саарах серверийн асуудлаас болоод хурд удаашрах
LMIRL - Lets meet in real life - Жинхэнээрээ уулзацгаая
LMK - Let me know - Би мэдмээр байна
LOL - Laughing out loud, laugh out loud - Чангаар инээх
LTNS - Long time no see - Удаан холбогдсонгүй шүү
lulz - corruption of LOL - LOL
lurker - Хэлэлцэж байгаа сэдэвт оролцохгүйгээр группэд байнга зочлогч
LYLAB - Love you like a brother - Ах шигээ чамд хайртай
LYLAS - Love you like a sister - Эгч шигээ чамд хайртай
M8 - Mate - нөхөр, хамтран ажиллагч, хань

N
N1 - Nice one - Ихэвчлэн тоглоомд хэрэглэдэг гоё байлаа
NE1 - "Anyone" - Хэн нэгэн
NP - No problem - Асуудалгүй
NS - Nice shot - Сайхан цохилоо ихэвчлэн тоглоомд хэрэглэдэг.
NSFW - Ажиллахад аюултай, анхааруулга
NVM, NVMD, or nm - Nevermind, not much - Юу ч биш ээ

O
O RLY - Oh really? - Өө тийм үү?
OIC - Oh, I see - Аан ойлголоо
OFN - Old freaking news - Өө хуучнаараа л
OMG - Oh my god - Өө бурхан минь
ONOZ - Oh, no - Өө үгүй ээ
OP - Original poster - Эх материал
OS - Operating system - Үйлдлийн систем

P
PAW - Parents are watching - Эцэг эх харж байна аа
PEBKAC/PEBCAK - Компьютерийн гар болон сандалтай холбоотой асуудал
PLMK - Please let me know - надад мэдэгдээрэй
PPL - People - Хүмүүс
pr0n - Intentional misspelling of porn - Порно-ы Олон улсын алдаатай үсэглэл

R
rehi (or merely re) - Hello again - Дахиад сайн уу
RL - Real Life - бодит амьдрал
RTFS - Read the f***ing source - Хараал идсэн эх үүсвэрийг нь унш даа

S
SCNR - Sorry, could not resist - уучлалт гуйж байна, гэхдээ өөртөө тусалж чадахгүй нь ээ
SFW - Safe for Work, see NSFW - Ажиллахад аюулгүй
sk8/sk8r/sk8er - skate/skater - Гулгагч
smiley - Another name for emoticons - Сэтгэл хөдлөлүүдийн өөр нэг нэр
SMH - Shaking my head - Толгойгоо сэгсэрч байна
SNAFU - Situation normal: Энгийн нөхцөл байдал
Snail mail - Normal paper mail service - Энгийн цаасан майлын үйлчилгээ
SOHF - Sense of humor failure - хүн чанарын алдаа
spider - The program behind a search engine - хайх системийн ар талын програм
STFU - Shut the f*** up - Ярихаа бол, амаа тат

T
TBF - Time between failures - Алдаа хоорондох цаг
TBH - To be honest - Шударгаар бол
TG - Thats great - Үнэхээр гайхалтай
TGIF - Thank God its Friday - Ашгүй амралтын өдрүүд
TMI - Too much information - Хэтэрхий их мэдээлэл
TOS - Terms of service - Үйлчилгээний нөхцөл
TTBOMK - To the best of my knowledge - Одоог хүртэлх миний мэдэж байгаа гэвэл
TY - Thank you - Баярлалаа
TYT - Take your time - Битгий яар

W
W/ or W/O - With or without - хамт эсвэл үгүй
W/E - Whatever - Юу ч байсан яахав
WRT - With respect / regard to - Хүндэтгэж байна
WTB - Want to buy - Худалдаж авахыг хүсэж байна
WUG - What you got? - Юу олж мэдсэн?
W8 - Wait - Хүлээж байгаарай

Y
YAGTOH - you are going to own him -Чи түүнийг өөрийнхөө болгох болно.
YKW - You know what? - Юу гээч?
YOYO - Youre On Your Own - Өөрийнхөөрөө байна
YW - Youre welcome - Зүгээр дээ

Дєрвєн мєчгvй залуу хvн тєрєлхтєнд итгэл найдвар бэлэглэж байна

Kirden — Sun, 30 May 2010 19:26:00 GMT

Єчигдєр интернетээр хэсч байгаад НИК（Nick Vujicic）гэж Австрали залуугийн тухай мэдэж авлаа. НИК бол 28 настай жирийн л нэг тахир дутуу залуу. Гэхдээ тvvний биедээ байхааргvй их сэтгэлийн тэнхээ хvч, амьдралын тєлєєх тэмvvлэл нь дэлхийн олон сая хvнд "НАРАА САРАА, ЦЭЦГЭЭ, НАВЧААА.............ЧИ ЄЄРИЙГЄЄ ХАРААЧ. ЧАМД БАЙГАА АМЬДРАЛАА ГОЛОХ ХЭРЭГ БАЙНА ГЭЖ VV?" гэж єєрєєсєє асуухад хvргэсэн.
Амьдрал муухай байна. 76 юу ч хийхгvй байна. АНУ Мянганы сорилтын сангийн мєнгє улс эх оронд дорвитой зvйл хийхэд хvрэхгvй байна. Тиймээс халаас маань хоосон, би ядуу байна. Бас тэднээс болоод олон хvн малаа алдаж, хот нь цайрсан байна. Сэрчмаа хятад хvнтэй суусан байна. Жавхлан гэгээрч, Дээгий шоронд орсон байна. Гантай байна, зудтай байна. Халууцаад байна, даараад байна. Турмаар байна, гоо сайханд ормоор байна. Сурмаар байна, ажилламаар байна, амармаар байна......VГVЙ ЭЭ..... энд нэг л юм буруу байна аа.

Сэтгэл санааны ядуурал хоосрол, оюун ухааны хомсдол тахир дутуу байдал биднийг хvчтэй эзэмдчихсэн юм шигээ.

      Чиний амьдралын зорилго хvсэл мєрєєдєл юу вэ? Энэ асуултанд бvтэн хариулж чадах залуу ч бараг байхгvй байх аа. Яагаад гэвэл би ч энэ асуултанд одоо шууд хариулж чадахгvй нь. Єєрийгєє Монголын ирээдvйг гэрэл гэгээтэйгээр єєрчилж чадах залуусын нэг гэж итгэж байгаа надад ч энэ асуултыг єєртєє тавьж байсан удаа цєєхєн байгаа нь харамсалтай... Тэгээд бас хааяа амьдралдаа бас ирээдvйдээ гонсгор байдаг....Би ганцаараа ч бол бас яахав тэгтэл манай багийнхны ихэнх нь л над шиг бодол мэдрэмжтэй байгаа.

          Бодоод байсан чинь НИК-ийн хэлдэг зєв юм байна. Бид нvдэндээ харагдахгvй байгаа зvйлсийг байхгvй гэж боддог. Энэ бол том алдаа. НИК-ийг хvмvvс нэг хєлтэй тахир дутуу залуу гэж хардаг тул яг тэгж боддог. Vнэндээ тvvний нєгєє хєлийг, бас итгэл найдвар, хvч чадлыг харахгvй байгаа учраас л байхгvй гэж бодоод байна. Vнэндээ тэр зvйлс харагдахгvй байна гэдэг байхгvй байна гэсэн vг биш шvv дээ. Энэ ер нь энгийн юм байна. Жишээ нь хэн нэг нь халааснаас маань мєнгє харахгvй байж болно бас намайг машингvй байргvй байгааг хараад намайг ядуу амьтан гэж бодож болно. Гэвч энэ нь би ядуу гэсэн vг биш, бас мєнгє, байр, машин огт байхгvй байна гэсэн vг биш. Надад ямар ч материаллаг баялагаас илvv vнэ цэнэтэй баялаг бий. Тиймээс би бас баян хvн юм байна.

           Учир нь би эрvvл байна, энд тэнд євдєхгvй байна, гар хєл бvтэн байна, нvд хараатай, чих сонсголтой, зvрх хэвийн жигд цохилж байна, сэтгэл санаа ч маш тайван байна. Гэр бvл маань тогтвортой, vр хvvхэд маань зєнгєєрєє торниун єсч байна. Найз нєхєдтэйгєє эгч дvvсийн нандин холбоотой, ажлын газар, сургуулийн нєхєдтэйгєє ч маш дотно сайхан харилцаатай.....Надад бас бурхан буюу далдын дээд хvчинд итгэх итгэл бишрэл,оюун санааны мастер багш нар байна. Дурдаад байвал маш олон баялаг байна аа. Байгаа баялагийнхаа хэмжээг Авилгатай тэмцэх газраар шалгуулж vнэлvvлэх дээрээ тулбал би чинь харин Монголын тэргvvн баячуудын тоонд нилээн дээгvvр цохиж явах нь л дээ.

           Найзуудаа, зарим зvйлийг гаднах байдлаар нь болуул битгий шууд дvгнэж байгаарай. Оюун ухаан харалган болчих гээд байдаг юм байна. Тиймээс болж л єгвєл аливаа юмсын дотоод гоо сайхан мєн чанарыг олж харахыг хичээх нь хамгийн чухал юм байна. Хэрэв ингэж харж чадаж байвал дээрх баялагийн чинь жагсаалт бас дахиад л нэмэгдээд байна гэсэн vг.........

Ник Nick Vujicic. Энэ залуу дэлхийн єнцєг булан бvрийн хэдэн арван сая зvрх сэтгэлд амьдралын хvч, эрмэлзэллийг єгч чадсан юм. Хvсвэл та ч єєрийн компанидаа тvvнийг урьж, тvvний гайхамшигтай илтгэлийг сонсож болно. Ник танд болон таны хамт олонд амь амьдралын утга учрыг таниулж, шинэ эрч хvчийг авчрах болно. Хандлага бол єндрийн хэмжээ Єндєрт нисэх урам зориг, онгод ... Амьдрал бол амьдрал. Амьдрал бол олон даваа гvвээтэй гайхамшигт аялал. Гэхдээ аялал яаж тєгсєх бол? Энэ бvхэн зєвхєн чамаас шалтгаална. Хvн амьдралд алдаж сєхрєх vедээ ингээд л дуусгая, бvхнийг орхиё гэж боддог. Гэхдээ хэцvv байдалд орох vедээ тvvнийг тєгєсгєл гэж бодох хэрэггvй. Асуудлын гол нь .... Чи эцсийн цэгт хvрэхдээ бvх чадлаа дайчилж чадах уу vгvй юv гэдэгт байгаа юм. Ямар нэгэн зvйл хийхэд "Тахир дутуу байдал" чамд саад болж болно. Гэвч миний бодлоор хамгийн том тахир дутуу байдал бол дєрвєн мєчгvй байх явдал биш, харин сэтгэл санаа хvсэл зориггvй, сонголтгvй мухардалд орох явдал юм. Чи vнэхээр зєв сонголт хийж чадах уу? Энэ л гол асуудал. Чи амьдралыг харах vнэхээр зєв єнцгийг сонгож чадах уу? Чи дахин хєл дээрээ зогсохыг сонгох уу эсвэл бvхнийг ингээд орхих уу? Чи єєртєє илvv том мєрєєдлийг сонгож бий болгож чадах уу? Хvний амьдралын хамгийн том тахир дутуу байдал бол бvхнийг орхих шийдвэр гаргах явдал юм. Яагаад гэвэл чи хэзээ нэгэн єдєр бvхнийг орхих юм бол итгэл найдвар чам дээр дахин хэзээ ч ирэхгvй. Гагцхvv бvхнийг орхиогvй байгаа vед итгэл найдвар чамд байсаар байх болно. Би бусдыг зоригжуулах vнэхээр дуртай. Би бусдыг зоригжуулах дуртай, тэдний бvхий л нєєц боломжийг нээж тэдэнд ойлгуулахыг хvсдэг. Би єєрийн амьдралын зорилгоо хэдийнэ олсон. Би єєрийн хvч чадлаа ч олсон. Харин одоо би, таныг олоосой гэж чин сэтгэлээсээ хvсч байна. Алдаа гаргаж, унаж бvдрэхээс огтхон ч битгий ай. Алдаа гаргаж ялагдах бvрт танд цоо шинэ мэдрэмж, туршлага бий болсон байна. Энэ нь дараагийн сорилтыг хvлээн авахын бэлтгэл болох юм. Та дахин ийм даваан дээр бvдрэхгvй байхыг сурсан байх учир цаашаа явсаар байх болно. Єнгєрсєн бvхнийг ардаа орхи, март. Зєвхєн урагшаа тэмvvл. Тэгээд итгэл найдвараа хэзээ ч битгий орхи. Та заавал ялах болно. Урагшаа зоригтой алх, битгий няцаж ухраарай. Хэрэв юу ч намайг няцааж ухрааж байгаагvй гэвэл таныг хэн няцааж ухраана гэж? Хамгийн томоор мєрєєд. Ямар ч зорилгогvй бол ямар нэг зvйлд хvрэхэд маш хэцvv байх болно. Гэхдээ ямар ч мєрєєдєлгvй бол зорилгогvйгээс ч бvр хэцvv байх болно. Та хамгийн томоор мєрєєд, мєрєєдєж чадаж байгаагийнхаа хирээр том мєрєєд. Холч хараа ба зорилго Ихэнхдээ бид vйл явдлын утга учир, сайн сайхныг харч чаддаггvй. Танд харагдахгvй байгаа учраас тэр байхгvй байна гэсэн vг биш. Хэн нэгэн хvн галт тэргэний буудал дээр иртэл зам дээр галт тэрэг байхгvй байгааг харлаа гэж бодъё. Тэгээд "Галт тэрэг байхгvй байна. Би явлаа" гэж хэлэхгvй шvv дээ. Тэр мэдээж дараагийн галт тэрэг ирэхийг хvлээнэ. Яагаад? Яагаад гэвэл цагийн хуваарь дээр ирнэ гэж бичээстэй байгаа учир. Чи хvнд байдалд байхдаа итгэл найдварыг олж хардаггvй, гэсэн ч энэ чинь итгэл найдвар байхгvй гэсэн vг огтхон ч биш. Олон хvн намайг ганцхан хєлтэй л гэж боддог. Яагаад гэвэл тэд нєгєєдєхийг нь харахгvй байгаа болоод л тэр. Би тєрєлхийн дєрвєн мєчгvй, гэхдээ л энэ хязгаар чєлєєгvй хvний орчлонд амьдарсаар байна. Харин таны хувьд?

Баяртай гэж хэлмээргvй байна

Kirden — Sun, 30 May 2010 19:08:48 GMT

Дєрвєн жилийн тэртээх навчис хаялсан намрын, сэрvvхэн хирнээ сэтгэлд дулаахан тэр єдєр Засгийн газрын ордны дэргэдэх Хvмvvнлэгийн Ухааны Их Сургуулийн ихэмсэг барилгын ємнє догдолж хєєрсєн зуу зуун залуухан зvрх цугласан байв. Тэдний дунд хамгийн ихээр булиглаж, "оюутан” хэмээх эрхэм нэрийн эзэд болсондоо єєртєє итгэж ядах нэгдvгээр курсынхны эгнээнд би гэдэг хvн єєрийгєє нэг их том болчихсоноор тєсєєлж, додигор зогссоныг яана.

Хичээлийн шинэ жилийн нээлтийн ажиллагаа єндєрлєх тийшээгээ хандаж, захирал, багш нар vг хэлж дуусмагцаа нэгдvгээр ангийн нэг оюутанг сэтгэгдлээ хуваалцахыг хvсэхэд нvд нь гялалзсан нэгэн шавилхан бор охин идэвхтэй гэгч нь гарч ирээд л цовоо дуугаар хэдэн vг хэлсэн нь хожим анги хамт олныг минь удирдах ангийн дарга маань болох учиртай хvн байсныг тэр vед яахан гадарлах вэ. Єнєєдєр бие биенээ арван хуруу шиг мэддэг болж, яг л тэрсхэн єссєн нэг айлын жаалууд шиг муудах vедээ муудаж, сайдах vедээ сайдаж явдаг ангийнхныхаа нэгийг хамгийн тvрvvлж олж харсан минь энэ.

Сургуулийн хонх хєгжилтэй жингэнэхдээ борооны дараах салхитай жаврыг vргээж, дєрвєн жил жаргал зовлонгоо хуваалцах хамт олонтойгоо уулз даа гэсэн шиг хvн бvрийг дотогш урьсансан. Сургуулийн vvдээр алхмагцаа л хичээлийн хувиар хаана байдгийг нь бvртгvvлэхдээ ирж байсны хувьд мэддэг болсон тул очиж хартал 1-11-р анги 2-ын 204-т гэсэн байсныг нь нэгдvгээр байрны хоёр давхрын 204 номер хэмээн ойлгож, буруу ангид орчихоод, єєрийгєє танилцуулж нилээн суусны эцэст мэдээд, ичингvйрэн гvйж гарч байснаа тод санадаг юм. Ингээд яг хувиарын дагуу зєв ангиа орж оллоо гэтэл бас л буруу, байсныг хэд хоногийн дараа олж мэдсэн дээ. Наранд цохиулсан эргvv тєлєг шиг мунгинуу амьтан байж дээ гэж уншигч та бvv зэмлээрэй. Хэргийн учир нь англи хэлний орчуулагч-сэтгvvлчийн хос мэргэжилтэй vе тэнгийхэн маань 1-11, 1-4 гэсэн хоёр ангид хуваагдаж, хичээллэх ёстой байсан юм санажээ. 9-р сарын эхээр хэн нь аль ангид орох вэ гэдгийг англи хэлний тєвшин тогтоох шалгалтаар шийдэж, би ч яг зєв ангидаа орж билээ. Хичээл эхлээд хоёрхон долоо хонож байсан ч эхэлж орсон ангийнхандаа дасчихаад, єєр ангид орно гэхлээр нэг л сэтгэлд багтахгvй тэрvvхэн тэндээ "шаналж” байсныг нуух юун. Магадгvй тэр цагийн бяцхан шаналал маань 3-р ангиасаа нийлэх учиртай байсан хоёр ангийн дулаахан уур амьсгал, анги гэдэг vгний жинхэнэ тод жишээ болсон манай бяцхан хамт олны єнєєдрийн байдлыг надад зєгнєсєн мэт санагддаг.

Орох ёстой бvлэгтээ хувиарлагдсан эхний єдєр ихэмсэг, хєндий уур амьсгал намайг угтаж байсныг нуух юун. Шинэ ангийнхан маань бvгд цаанаа л нэг ихэмсэг охидууд нь цэмцгэр хээнцэр, хєвгvvд нь дуу цєєтэй, хичээлдээ шаргуу байж билээ. Харин 1-4-ийнхэн бол аанай л нэг жvжигчний ангийнхан шиг дуу хуур болж, хvн даахааргvй тоглоом шоглоом хоорондоо хийцгээнэ. Хичээлийн єдрvvд єнгєрєх тусам 1-11-тээ дасаж, хvйтэн хєндий гэмээр баг зvvсэн хамт олон минь аяндаа бага багаар хайлсаар нэг л мэдэхэд хэн хэнийгээ арван хуруу шиг мэддэг болчихсон байж билээ.
Ангийн маань цэцэг цэврvv шиг эмзэгхэн хирнээ уулын гєрєєс шиг омголон нэгэн охин анхны хичээлээс л анхаарал татаж, "хамт буфет орох уу?” – гэж асуусан минь бидний vй зайгvй нєхєрлєлийн эхлэл болсон юм. Завсарлахаар хамт бууж, 450-ийн кекс хувааж идэнгээ элдвийг хєєрєлдєх зуураа хоюулхнаа юм шиг л авирладаг байжээ. Хэнэггvй толгойлоод хэд хоног хичээл таслаад ирэхэд минь харин ангийн хамгийн сайн найз маань эрх бvжин шиг дураараа охинтой хошуу холбох болсонд нь битvvхэндээ харамлаж, тэрvvхэн тэндээ найзыгаа булаацалдан єрсєллдєг байснаа санахаар залуу насанд зайгаа тавьж єгч амжаагvй байсан хvvхэд цагийн гэнэхэн бодол минь хичнээн хєєрхєн бєгєєд харалган байсныг бас, оюутан насны нєхєрлєл ямар эмзэг юм болохыг ойлгосон доо. Хэд хоног найздаа гомдоод, нэг их "гологдож” уцаарласан амьтан ганцаараа явж байснаа санахлаар инээд хvрмээр бас ичмээр ч юм шиг. Найзыг минь булаасан, єєдгvй охин доо гэж дургvйцэж явсан хvнтэйгээ єнєєдєр амьдралын уртад хагацашгvй андууд болно гэж тэр цагийн гэнэн салхи надад шивнээгvй єнгєрсєн нь ч залуу насны ололт, бас алдаа юм даа. Энэ хоёр бvсгvйтэй хамт байхдаа би vнэн голоосоо инээж, энэ хоёртой муудалцахдаа чин сэтгэлээсээ уурлаж, эдний дундаас л би єєрийгєє олсон юм.

Тусдаа хичээллэсэн эхний хоёр жилд мэргэжил нэгт нєгєє ангитайгаа хамт лекцэнд суух болохоороо л єєрийн эрхгvй дор бvрнээ хєєрч, ямар ч багшийн хичээлийг нэг л мэдэхэд нийлж байгаад vймvvлж орхидог байж билээ. Ангийн танхил охинд нєгєє ангийн залуу таалагдаад ширээрvv нь шидэх цаасандаа захиа дайж, нєгєє ангийн бондгор хєвгvvний амнаас гарах vг бvрээс, тvvний vй зайгvй найзын хvvхдэрхvv гэмээр араншин vйлдлээс нь инээх шалтгаан ундарч, арван жилдээ хамт сурч байсан зарим нь уулзаагvй зуун жил болсон багын андууд шиг л хошуу холбон, бие биенээ мэддэг болоод удаагvй найзууд нь болохоор єнгєрсєн амьдралдаа туулсан єхєєрдєм дурсамжуудаа ам уралдан хvvрнэцгээнэ. Харин 3-р ангиасаа хоёр бvлэг нэгдэхэд л арга билэг хоёр нэгдэхээрээ нэгэн цогц болдог шиг ёстой л нэг есєн шид нь бvрдсэн цоглог хамт олон болж чадсан юм. Ангийн дарга бидний тєлєє "зvтгvvрийн депо” шиг л гvйж, олон хvvхэдтэй ээж шиг л хvн болгонд анхаарал тавина. Заримдаа ємнєєс нь залхмаар vе гардаг ч, мань хvн тєвєгшєєх нь битгий хэл улам бvр бидний ємнєєс неревтэж, зад загнах vедээ загнаад, тэр тусмаа тэнхим даяар алдартай "сахилгагvй хоёр” хєвгvvнээ болохгvй бол чихдэж байгаад л ухааруулж єгнє дєє.
Залуу насны улаан цус судасны хана цоолох шахан буцалж, эзнийгээ шvлс нь савирсан галзуу араатны аманд толгойгоо хийхээс ч сийхгvй болгодог хойно наргиж цэнгэх vе бидэнд гарна. Бvх тєрлийн нийллэг, арга хэмжээнд манайхан хамгийн дуу шуутай нь, хамгийн алиа марзан нь, бас хамгийн єнгєлєг нь. Дуулж хуурдахдаа алтан гургалдай, бvжиглэж наргихдаа уран жиргээхэй... Гэхдээ яг цагаа тулахаар ухаалаг, хэр хэмжээгээ мэддэг юм шvv. Ямар сайндаа багш нар: танайх тэргvvний анги шvv, гэхдээ "муу vлгэр дууриалаараа” гэж тоглоом шоглоом болгон ярьдаг байх вэ дээ.

Нэг л мэдэхэд бусдын анхаарлын тєвд орчихсон байдаг нийтэч хамт олон минь дєрвєн жилийг хамт vдэхдээ бас ч гэж тэргvvний сурагчдын орон зайг хоосон vлдээгээгvй юм шvv. Сурлагаараа биш юмаа гэхэд ямар нэгэн, тэр тусмаа сэтгvvлзvйн салбарт єєрийнхєє хэмжээнд амжилт олсон оюутан ч цєєнгvй бий. Тєгсєж, дипломоо гардаагvй хэдий ч телевизэд хєтлєгч, редактор хийгээд 3 жилийг vдэж байгаа 2,3 хvvхэд, тэдний дунд бvхэл бvтэн телевизийн нvvр царай болоод явж байгаа дотны найз минь, гаднаас нь харахад салхины аясаар хийсдэг ганган цэцэг шиг хирнээ хичээлээ л хийхгvй бол унтаж чаддаггvй чармайлттай, ирээдvйн улаан дипломны эзэгтэй, хvvхэд насаа хариагvй байхад єнчрєхийн зовлонг амсаж, яс нь бэхжээгvй нуруун дээрээ тэрсхэн дvvгийнхээ хувь заяаг єєрийнхтэйгєє vvрч vлдсэн ч тэргvvний сурагчдын нэг хэвээр байгаа євєрмєц тєрх шигээ євєрмєц араншинтай залуу, дєрвєн жил сагсны ертєнцєд ангийнхаа болоод сургуулийнхаа нэрийг гаргаж байгаа тамирчин, урлагийн арга хэмжээ болоход биднийгээ аваад гарчихдаг "бvжигчин”, "дуучид” гээд манай ангийн сайчууд мундахгvй.

Ирээдvйн ган vзэгтэй сэтгvvлчид, уран хэлтэй орчуулагчид болох бидэнд эрдмийг зааж, оюутан насны гэгэлзэм дурсамжийн салшгvй хэсэг болсон багш нарыгаа дурьдахгvй єнгєрч vл болно. Ерєєс анхны сэтгэгдэл бvхэн сод байдаг болохоор ч тэр vv, сэтгvvлзvйн Дагиймаа багшийн эхний лекцийг хичээлийг хэзээ ч мартдаггvй юм. Нарийхан ємдийг, бариу цамцтай хослуулсан аятайхан бvсгvй хаалгаар орж ирмэгцээ л халаасандаа гараа хийж, хээгvй гэгч нь зогсчихоод л биенээсээ гарамгvй баргилдуу хоолойгоор єєртєє итгэлтэй, хээ шаагvй ярьж эхэлсэн нь цаанаа л нэг ер бусын мэдрэмжийг тєрvvлж байсныг бидний хэн ч мартаагvй. Хонх дуугарч завсарламагц л ангийн охид єєр хоорондоо: "Энэ багш шиг л болох юмсан”- гэж дуу алдацгааж байсныг нуух юун. Єглєє сэрэхэд радио, зурагт ажиллахгvй, сонин тvгээхгvй байвал та нар яах вэ? -гэсэн тvvний анхны хичээлийн асуулт бас сэтгэлд гvн хоногшиж, одоо ч гэсэн бидний хамгийн ярих дуртай сэдэв болон vлдсэн. Далайлт нь том ч, буулт нь зєєлєн Цэмбэл багшийг энд дурьдахгvй єнгєрвєл оюутан цагийн маань дурсам дундарчихна. Учир нь бидний хєгжилтэй дурсамжууд, нулимсаа гартал инээж, бас хамгийн ихээр харамсаж, гэмшиж байсан vеvvд, vгний уранд цохиулж, бишрэн балмагдаж байсан мєчvvд зєвхєн тvvнтэй нягт холбоотой. Тvvн шиг хурц хэл, огцом араншинтай боловч хvvхэд шиг хєгжилтэй зантай хvнтэй урьд хожид уулзаж байсан хvн бидний дунд vгvй л болов уу. Охид нvvрээ тольдоод хичээлдээ анхаарахгvй, хєвгvvд хоорондоо хvvрнэлдээд самбарлуу харахгvй байх нь багшийн уйлах нь холгvй гомдоод хаалга савж гарах шалтгаан нь болно. Хойноос нь бид ангиараа шахуу тэнхим дээр очиж, уучлал удаан гуйсны эцэст эргvvлээд оруулдаг байснаа, хичээл тасалдаг гээд журналан дээр нэрээ даруулчихаад уйлж байсан мєчєє санахлаар одоо хєгжилтэй бас сэтгэлд єег байх ажээ. Хэдий сvржиндvv юм шиг санагдавч, vнэн хэрэг дээрээ зарчимч хvний зарчмаас гажвал юу болдгийг багш бидэнд дээрх vйлдлээрээ зааж, амьдралын нэгэн сургуулийг vзvvлсэн юм.

Харин англи тэнхим бол бидний сургууль дээрх байнгын vvдийг нь сахиастай байдаг ганц газар билээ. Бараг бvх багш нар манайд ордог болохоор хэний яанаагvй дотно мэддэг болж, хэн багш хэдэн хvvхэдтэй, хэнийх нь машины дугаар хэд, утас нь хэд, нєхєртэй юу vгvй юу гээд л сэтгvvлчийн мэргэжилтэй болохоороо ч тэр vv хэдэн багш нараа алган дээрээ тавьсан юм шиг мэдчихнэ. Цоглог давлиун атлаа гойд арга барилтай Ира багш, зарчимч шудрага, хатуу чанга хирнээ Сумъяа багш, Хичээл орохоор багш нарыгаа явуулаад л, сэтгэл нь жаахан тавгvй байгаа нэгнийг нь яаж ийж байгаад л инээлгэчихнэ шvv дээ. Заримдаа бvр арай эрээ цээргvй юм уу даа гэж ангийнхныхаа ємнєєс багш нарын дэргэд нvvр улайх vе цєєнгvй гардаг. Гэхдээ л зан авир хурц, олны дунд гялалзах амбицтай, сэргэлэн цовоо, хєгжилтэй дуу хууртай айлын эрх хvvхдvvд нэг доор цугларчихсан хойно нvvр улайлаа гээд залруулж чадахгvйгээс хойш яах билээ гэж боддог юм.

Ийм нэгэн хамт олон 2010 оны хаврын сvvлчээр сургуульдаа баяртай гэж хэлэхээр дор бvрнээ догдолж, жинхэнэ амьдралд хєл тавих агшнаа єєдрєг тєсєєллєєр дvvрэн хvлээж байна. Vvр цvvрийн цагаар ангийнхныгаа зvvдэлээд сэрэх нь элбэгшиж, єнгєрєн єнгєрєх єдрvvдийн тоогоор хэн хэндээ улам л дасаж, дараагийн намраар эргэн уулзахгvй гэсэн бодол цээж хєндийрvvлж, нvд нулимсаар дvvргэнэ. Гэхдээ олны дунд одтой, цоглог хийморьтой, хоорондоо эвтэй байсан залуу насны нэгэн бvлэг минь бид бvхний ирээдvйн амьдралыг гэрэлт дурсамжаар дvvргэнэ биз ээ. Олон салаа замаар амьдрал єєд алхахдаа хорвоогийн ямар ч нугачаанд хэзээ ч мартахгvй гэгээн дурсамж, гэгэлзэх сэтгэлийн оньс болсон оюутан нас минь баяртай, бас хязгааргvй их баярлалаа.

Бичсэн. ХУИС-ийн АНГЛИ ХЭЛНИЙ ОРЧУУЛАГЧ-СЭТГVVЛЧИЙН
4-2 ангийн оюутан Б.Хаш-Эрдэнэ.